DİKKAT ÇÖKME TEHLİKESİ VAR
Tennessee Williams tarafından yazılan, Tunç yalman tarafından çevrilen oyun 2018-2019 sezonunda Ankara Devlet Tiyatrosunda seyirciyle buluştu. Oyunun yönetmenliğini Mustafa Kurt, Dekor tasarımını Hakan Dündar, Kostüm tasarımını Funda Karasaç, Işık tasarımını Memduh Yazar, Müziklerini ise Koray Kahraman yapmıştır. Oyunda Efe Çetinel, Cansunur Şimşek, Damla Ece Dereli, Özgür Deniz Kaya, Cemre Burcu Tosun rol aldı. Oyunun ilk gösterimi 13 Kasım 2018’de Ankara Devlet Tiyatro Stüdyo Sahnede yapıldı.
Oyunun form açısından incelenmesi şu şekildedir;
Dikkat çökme tehlikesi var, tek perde olarak yazılmıştır. Yazar perde içinde sahne/tablo bölümlemesine gitmemiştir. Metin geleneksel olmayan radikal biçimde plot olay dizgesine sahiptir.
Oyunu kısaca özetlemek gerekirse; Willie karakterini uzun ve boş tren rayları üzerinde yürürken görmemizle başlar. Oyunda belirtildiği üzere zaman, Mississippi kasabasının soğuk ve nemli, kendine özgü süt beyaz sabahlarından biridir. Willie elinde oyuncak bebeği, rayların üzerinde şarkı söyleyerek ilerlemektedir. Amacı şimdiye kadar hiç kırılmamış bir rekor kırmak, düşmeden rayların üzerinde gidebileceği en uzun mesafeye varmaktır. Tam bu sırada elinde uçurtmasıyla Tom sahneye girer ve Willie’ye Merhaba? Sen kimsin?8 diye sorar, Willie: Düşünceye kadar tek söz söyleme bana.9 diyerek onu durdurur, böylece karakterler arasındaki sözlü ilişki başlamış olur. Willie Tom’a elindeki oyuncak bebeğini uzatır tutması için, böylece düşerse bebeğine bir şey olmayacaktır. Tom bebeği alır, Willie Tom’a raylarda düşmeden yürüyerek, yürümeye nereden başladığını ve nereye kadar gitmeye çalıştığını hararetle anlatır. Willie, şimdiye kadar geldiğim en uzun mesafe bu derken dengesini kaybeder ve yere yuvarlanır. Tom ona yardım eder, Willie’nin dizinde küçük bir sıyrık vardır ama Willie’nin asıl derdi dizindeki sıyrık değil bileziğinden düşen elmas parçasını bulmaktır! Tom ona inanmaz, bu hırpani kılıkta, tren raylarında yürüyen birinin elmas bir bileziği olamaz der. Willie Tom’u kesin yargısı için azarlar. Böylece aralarında bir sohbet başlar. Willie Tom’a adını sorar ve kendisinin de onun gibi bir erkek adına sahip olduğunu söyler, ardından da babasının ona niye bu adı koyduğunu anlatır. Sonra okuldan, okuldaki öğretmeni Miss Prestondan ve niye okulu bıraktığından bahseder. Okul konusunda anlaşmazlığa düşerler; Tom Willie’ye okulu bırakmasının doğru olmadığını söyler, Willie ise bir genç kızın bilmesi gereken her şeyi zaten ablası Alva’dan öğrendiğini söyler, böylece Willie ablasını anlatmaya başlar. Onun bir film yıldızına benzediğini, tüm erkeklerin gözdesi olduğunu ve sonunda da nasıl öldüğünü anlatır. Alva’nın filmlerdeki gibi şaşalı bir şekilde değil, hastane odasında sessiz ve yalnız öldüğünü söyler. Alva ölünce Willie tek başına kalmıştır. Alva’nın verem olmasından önce annesi bir makinistle kaçmış, babası da kendisini içkiye vurmuştur, bir süre sonra babası da ortadan kaybolmuştur. Willie şimdi Dikkat! Çökme Tehlikesi levhası asılı eski evlerinde yalnız başına, kaçak olarak yaşamaktadır. Yemek ihtiyacını da çöplerden bulduğu artıklarla karşılamaktadır. Willie, Tom’a tüm hayat hikayesini anlatır. Tom, Willie’nin hayatını şaşkınlıkla dinlerken Willie hayatından mutlulukla bahsetmektedir. Alva’nın tüm sevgililerinin artık ona miras kaldığını, her gece onlarla gezip, dans ettiğini de özellikle anlatır. Tom’un yanından ayrılmadan önce de tıpkı ablası Alva gibi ölmek istediğini ve sevgililerini de ölümünden sonra, yine ablası gibi, bir başkasına miras bırakacağını söyler. Willie Tom’a hoşça kal der ve tıpkı oyunun başlangıcında olduğu gibi, şarkı söyleyip raylarda yürüyerek yavaş yavaş gözden kaybolur.
Oyunun akışı kısaca böyledir; oyunda farklı konumdaki bir kız ve bir erkek çocuğunun diyalogları, kız çocuğunun trajik öyküsünü olduğundan farklı biçimde, yaşadıklarını yaşamamış olma isteğini bastırarak, erkek çocuğuna anlatması şeklinde biçimlenir.
Oyun, tren raylarında geçmektedir. Ana uzam tren raylarıdır. Yan uzamlarda ise dikkat çökme tehlikesi var isimli levha ve bina vardır. Binanın sürekli sesli şekilde sallanması gerginlik yaratır.
Oyunda bahsedilen karakterlerin hiçbiri sahnede görünmez yalnızca Tom ve Willie vardır. Oyun kendi zamanı içinde 1 saatlik zaman dilimi içinde işlenirken sahnede de yine yarım saat-bir saatlik zaman dilimi içinde işlenir.
Oyun kişilerine karakter fonksiyonları açısından bakacak olursak;
Willie: Ablasına özenen, büyük görünmeye çalışan, istismar edilen ve edilmeyi de bir nevi kendi isteyen bir kızdır. Hayatı hiç kolay geçmemiş ve hiç de kolay geçmeyecektir. Pisliğin dibindeyken bile halen gülebiliyor oluşundan kaynaklı psikotik sorunları olduğunu düşünüyorum.
Tom: Willie’ye göre biraz daha iyi olan çocuk, willie’nin konuştuğu kişi, ailesi bir nevi daha toplu ve willie’ye yardım etmeye çalışıyor. Deux ex machine’in güncel ve insani versiyonu gözümde. Çocuk.
Metinde serim-düğüm-çözümden oluşan yoğun birlikli gerilimli olaylar dizisi yoktur. Willie gelir anlatır ve gider. Bu onun insanları yakaladıkça yaptığı bir eylemdir. Görülmek ister. Parçalara bölümlenmiş sahne yapısı olmadığı için zaman ve mekan ortaklığı vardır. Tek mekanda olaylar yaşanır. Flashbackler gösterilir ve biter. Willie gider perde kapanır. Oyundaki aksiyon söz ile gerçekleşir.
Yazar direktif konusunda parantez içlerini doldurmuş ve nebentekstten faydalanmıştır. Seyircinin anlayabileceği açık biçim unsurlar vardır. Haupttekst özellikleri de görürüz.
** OYUNUN GÖSTERİMİ İZLENMEDİĞİ İÇİN PERFORMANS METNİ OLUŞTURULAMAMIŞTIR.**
Emine GÖRE
Yorumlar
Yorum Gönder