Oz Büyücüsü

VİCTOR FLEMİNG’İN “OZ BÜYÜCÜSÜ” (1939) FİLMİNİN VLADİMİR PROPP’UN “MASALIN BİÇİMBİLİMİ” YÖNTEMİNE GÖRE İNCELENMESİ

KONU: Dorothy, ailesinin vefatından sonra eniştesi Henry ve teyzesi Em ile Kansas’ta yaşamaya başlayan genç bir kızdır. Ailenin köpeği Toto ile gün boyu koşuşturup oynayan Dorothy, halinden memnun bir şekilde hayatına devam etmektedir. Doroth’nin köpeği, komşu kadını ısırmıştır bu sebeple komşu kadın köpeğin öldürülmesini talep etmektedir. Köpeğinin öldürülmesini istemeyen Dorothy, evden kaçar. Kaçtığı sırada hortumun ortasında kalan Dorothy, sürüklenerek Oz diyarına gider. Munchiesler adı verilen halk Dorothy’yi sevgiyle karşılar. Doğu diyarına düşen ev, Doğu’nun Kötü Cadısı’nın tam üstüne denk gelmiş, cadıyı öldürmüş ve böylece yıllardır cadının esiri olan halk özgür kalmıştır. Kuzey’in İyi Cadısı’ndan bunları duyan Dorothy farkında olmadan birinin ölümüne sebep olma gerçeğiyle karşı karşıya kalır. Dorothy’nin üzüntüsüne rağmen halk oldukça mutlu olur. Kuzey’in İyi Cadısı Dorothy’ye bulundukları yerde doğu ve batıda iki kötü, kuzey ve güneyde iki iyi olmak üzere toplamda dört cadı olduğunu anlatır. Dorothy, Doğu’nun kötü cadısını öldürdüğüne göre geriye sadece bir tane kötü cadı kalmıştır. Dorothy’nin bu iyiliğine karşılık vermek isteyen halk ve Kuzey’in İyi Cadısı ona dileğini sorar. Ailesine dönmek istediğini söyleyen Dorothy’ye Kansas’ın yolunu bilmedikleri için yardımcı olamazlar ancak Zümrüt Şehir’deki Oz Büyücüsü’nün ona yardım edebileceğini söylerler. Kuzey’in Cadısı, Dorothy’nin yolda karşısına çıkabilecek her türlü kötülükten korunması için alnına bir tılsımlı öpücük bırakır. Böylece kimse Dorothy’ye yaklaşmaya cesaret edemeyecektir. Çünkü iyilik her daim kötülüğün üstündedir. Böylece Dorothy yola koyulur. Yolu karıştırdığı sırada bir Korkuluk, Dorothy’nin gideceği yeri öğrenince kendi dileğini de belki gerçekleştirebilecek tek kişinin Oz Büyücüsü olduğunu düşünür. Korkuluk samanla dolu kafasına bir beyin istemekte ancak bir direkte saplanıp kalmış haldeyken bunu gerçekleştirememektedir. Dorothy onu direkten kurtarır ve birlikte Zümrüt Şehri’ne doğru yola çıkarlar. Yolda giderken bir inleme sesi duyarlar ve o yöne doğru gittiklerinde kaskatı halde kalmış bir Teneke Adam görürler. Teneke Adam paslandığı için hareket edememekte olduğunu ve yağ ile onu yağlarlarsa düzelebileceğini söyler. Dorothy ve Korkuluk, Teneke Adam’a yardım ederler. Teneke Adam ikilinin gittiği yeri öğrenince bir kalbe sahip olma umuduyla onlara katılmak ister.

Yolda bir kükremeyle korku dolu anlar yaşarlar ve Dorothy köpeği Toto’ya zarar veren aslanı tokatlayıp bir güzel azarlar. Korkak Aslan da hikayesini anlatır. Doğduğundan beri hiç cesareti olmayan aslan çok korktuğu için cüssesini ve kükremesini kullanarak etraftan korumaktadır kendini. Bu küçük grubun gittiği yolu öğrenince cesaret sahibi olmak umuduyla onların peşine takılır. Dorothy, Korkuluk, Teneke Adam, Korkak Aslan ve Toto yollarına devam ederken türlü olaylar yaşarlar ancak sonunda Zümrüt Şehri’ne ulaşırlar. Oz Büyücüsü, onlara yalnızca istediği bir şeyi gerçekleştirirse dileklerini gerçekleştireceğini söyler. Ne yapacağına karar veren ekip istekleri uğruna yola düşerler ancak cadıya ulaşmak oldukça zor olur. Çeşitli saldırılara maruz kalan ekip yavaş yavaş zarar görür. Cadı, kanatlı maymunları gönderir. Ekibi dağıtılır. Cadı, Dorothy ölmeden ayakkabıları alamaycağını fark eder ve Dorothy’i öldürmek için önce arkadaşlarını öldürmek ister. Elindeki asa ile korkuluğu yakacakken Dorothy buna engel olur ve su cadıya sıçrar. Cadı eriyerek yok olur. Cadı ölünce isteklerini almak için Zümrüt Şehri’ne doğru yola koyulan ekip Oz Büyücüsü’ne ulaşırlar ancak büyücünün gerçek yüzünü öğrendiklerinde büyük bir şok yaşarlar. Oz Büyücüsü aslında yaşlı bir şarlatandır. Oz’un şarlatan olduğunu öğrenen ekibin umutları yıkılır. Oz yine de Dorothy, Aslan, Korkuluk ve Teneke Adam’ın isteklerini yerine getirir. Korkuluk’a uydurma bir diploma, Teneke Adam’a kalp şeklinde saat verip, Aslan’a da cesaret vereceğini söylediği bir madalya verir. Herkes isteğine kavuşur ancak Dorothy’yi Kansas’a göndermek zorlu olur. Oz da çözümü balonlarda bulur. Balon yapacak ve böylece Kansas’a dönebilecektir. Kapalı kalmaktan sıkılan Oz da Dorothy ile dönmek ister ancak balona binmeye yetişemeyen Dorothy Kansas’a dönemez. Oz tek başına yükselir balonla. Son umudu da elinden giden Dorothy Güney’e gidip oradaki İyi Cadı’dan yardım istemeye karar verir. Cadı Dorothy’ye ayağındaki yakut ayakkabıların türlü güçlerinin olduğunu, bu güçlerden birinin de kişiyi istediği yere saniyeler içinde götürebileceğini söyler. Böylece Dorothy Kansas’a döner. Korkuluk Zümrüt Şehri’ne bilge olur. Teneke Adam Batı diyarına dönüp orayı yönetir. Aslan yoldaki vahşi ormanda kral olur. Herkes dileğine kavuşur.

KİŞİLER: Dorothy, Em Teyze, Henry Enişte, Oz Büyücüsü, Toto, Kötü Cadı, Korkuluk, Teneke Adam, Korkak Aslan, Kapıcı (Oz Büyücüsünün Hizmetkarı), Komşu Kadın

I.BAŞLANGIÇ DURUMU

“Oz Büyücüsü” filminin başlangıç durumu şu şekilde tanımlanabilir: Dorothy, teyzesi, eniştesi ve köpeği Toto ile çiftlikte mutlu bir yaşantısı olan genç kızdır. Bir gün çıkan hortuma yakalanan Dorothy, gözünü açtığında kendini köpeğiyle beraber Oz Diyarı’nda bulur. Evine geri dönmek isteyen Dorothy’nin tek çaresi Oz’u bulmaktır. Oz’u bulmak için yola çıkan Dorothy’nn başına birçok macera gelmektedir.

Başlangıç durumunun çözümlemesi ise şu şekildedir:

Propp üç çeşit uzaklaşmadan söz etmektedir. 1. Yetişkin birinin uzaklaşması (B1); 2. Anne-babanın ölmesi (B2); 3. Genç kuşakların uzaklaşması (B3).

Bu bağlamda Dorothy’nin evden hortuma yakalanması sebebiyle uzaklaşması B3 olarak simgelendirilmektedir.

2. Kahraman Bir Yasakla Karşılaşır (Tanımı: Yasaklama, Simgesi: (y)

Komşu kadın, Dorothy’nin köpeğinin onu ısırığı gerekçesiyle köpeğin şerife teslim edilmesi ve öldürülmesini istemektedir. Eğer bu gerçekleşmezse teyzesinin çiftliğini elinden alacağını söyleyen komşu, aileyi tehdit etmektedir.

3. Yasak Çiğnenir (Tanımı: Yasağı Çiğneme, Simgesi: δ)

Dorothy, köpeği Toto’yu vermemek için onunla beraber evi terk eder. Filmin buraya kadar olan kısmı başlangıç aşamasıdır. Simgeleri dizimsel olarak şu şekilde sıralanmaktadır: B3 yδ

Masalda estetik açıdan son derece çarpıcı biçimlere bürünen başlı başına bir “kendini keşfetme dizgesi” gelişmiştir. Olayın akışı içinde bir işlevi öbürüne bağlayan da bu kendini keşetme yolu olarak görülmektedir. Kendini keşfetme yolunda arkadaşlık genellikle bağlantıyı sağlayan öğedir. Tüm masallarda ortak özellik şudur: Bir kişi başka birinden bir şey öğrenir, bu da bir önceki işlevi bir sonraki işleve bağlar (Propp, 1985, s.77). İşlevler arasında bağlantıyı sağlayan öğeleri de Propp, (§) simgesiyle belirtmiştir. Dorothy’nin köpeği Toto’nun ölmesini isteyen komşu kadın ve filmde yer alan batının cadısının aynı kişiler olduğu görülmektedir. Batının cadısı yakut ayakkabıları Dorothy’den almak isterken, komşu kadın da köpeğin ölmesini istemektedir. Bu bağlamda filmin kötü karakteri komşu kadın ve batının cadısı olarak görülmektedir. Filmin buraya kadar olan kısmı başlangıç aşamasıdır. Simgeleri dizimsel olarak şu şekilde sıralanmaktadır: B3 yδ §

4. Saldırgan Bilgi Edinmeye Çalışır (Tanımı: Soruşturma, Simgesi: ε)

Batının kötü cadısı, Dorothy’nin kim olduğunu Kuzeyin iyi cadısına sorar(19’.00”).

5. Saldırgan Kurbanıyla İlgili Bilgi Toplar (Tanımı: Bilgi Toplama, Simgesi: ζ )

Saldırgan sorusuna cevap alır. Kardeşini, Dorothy’nin öldürdüğünü öğrenen batının kötü cadısı, Dorothy’i yok edeceğini söyler (19’.00”). Bu bağlamda saldırgan sorusuna cevap almıştır. Bu tür işlevler çoğunlukla karşılıklı konuşma biçiminde ortaya çıkar (Propp, 1985, s.38).

6. Saldırgan Kurbanını Ya Da Servetini Ele Geçirmek İçin Onu Aldatmayı Dener (Tanımı: Aldatma, Simgesi: η)

Saldırgan kurbanını aldatmak için ona bir şey önerir veya onu inandırmaya çalışır (Propp, 1985:39). Dorothy, Oz büyücüsünü aramak için yola çıktığında, batının kötü cadısı büü yapar ve gelincikler açtırır. Bu gelincikler uykuya neden olmaktadır. Batının kötü cadısı, Dorothy uyuduğunda onu hemen ele geçirmek istemektedir (53’.00”).

7. Kurban Aldanır ve Böylece İstemeyerek Düşmanına Yardım Etmiş Olur (Tanımı: Suça Katılma, Simgesi: θ)

V. Propp, kitabında aldatıcı önerilerin kahraman ya da kurban tarafından bütün masallarda her zaman kabul edildiğini ve yerine getirildiğini tespit etmiştir (Propp, 1985, s.39). “Oz Büyücüsü” filminde batının kötü cadısının yaptığı büyü nedeniyle Dorothy, Toto ve Korkak Aslan uyuya kalırlar. Gelinciklerin ortasında yatan karakterlere kuzeyin iyi cadısı kar yağdırarak yardım eder ve onarı uykudan uyandırır. Böylece karakterler büyü yapıldığını fark ederler (55’28”). Kurbanın saldırganın önerilerine inanması (θ1) olarak kodlanmalıdır. Hazırlayıcı bölümün simgeleri dizimsel olarak şu şekilde sıralanmaktadır: ε ζ η θ1

8. Saldırgan (Kötü) Aileden Birine Zarar Verir (Tanımı: Kötülük, Simgesi: A)

“Kötülük” işlevi son derece önemlidir, çünkü masala devingenliğini bu işlev sağlar. Simge üstü numaralarla V. Propp kötülük türlerini tek tek sıralamıştır. Masallarda yer alan toplam 19 adet kötülük türü saptamıştır. Söz gelimi, saldırgan birini kaçırır (A1), saldırgan büyülü bir nesneyi çalar veya kaçırır (A2), saldırgan kişilerin bedenlerine zarar verir (A6), saldırgan birini bir yere kapatır ya da hapseder (A15), saldırgan birini kendisiyle evlenmeye zorlar (A16) vb. Bütün masallar bir eksiklik ya da yokluk durumuyla başlar. Bu da kötülüğü izleyen arayışa benzer bir arayışa yol açar. (Propp, 1985, s.42-43). “Oz Büyücüsü” filminde, batının kötü cadısı, Dorothy ve Toto’yu kendi kalesine hapsetmiştir. Saldırgan yani batının kötü cadısı yakut ayakkabıları istemektedir.

Dorothy ise Toto’yu kurtarmanın peşindedir. Dorothy’nin ayağından ayakkabıları almaya çalışan kötü cadı, kuzeyin iyi cadısının yaptığı büyü nedeniyle ayakkabıya dokunduğu anda elektrik çarpar ve ayakkabıya dokunamaz. Bu sebeple ayakkabıları almak için Dorothy’e zaman büyüsü yapar. Kum saati içindeki zaman dolduğunda Dorothy ölecek ve cadı ayakkabıları alabilecektir (1’. 16’. 12”). Bu sebeple batının kötü cadısı, Propp’un işaret ettiği (A15) numaralı kötülüğü göstermektedir.

8.a. Aileden Birinin Bir Eksikliği Vardır, Aileden Biri Bir Şeyi Elde Etmek İster (Tanımı: Eksiklik, Simgesi: a1)

V. Propp, eksikliğin de birçok çeşidi olduğunu belirtir ve onları şu şekilde sıralar. Söz gelimi bir insanın eksikliği (a1) , bir nesnenin eksikliği (a2) paranın yokluğu (a5) gibi (Propp, 1985, s.44). Filmde, batının kötü cadısının gücü elde etmek için ayakkabıya (a2) (19’46”), Dorothy’nin ise ailesinin yanına dönmeye ihtiyacı vardır (a1) (17’05”).

9. Kötülüğün Ya Da Eksikliğin Haberi Yayılır, Bir Dilek Ya Da Bir Buyrukla Kahramana Başvurulur, Kahraman Gönderilir Ya Da Gider (Tanımı: Aracılık, Geçiş Anı, Simgesi: B)

Dokuzuncu işlevle birlikte kahraman ortaya çıkar. Masalların kahramanları iki değişik türdedir. Ya arayıcı kişidir ya da aranılan kişidir. 1. Bir yardım çağrısı yapılır ve ardından da kahraman gönderilirse (B1); 2. Çeşitli umutlar vaat edilerek kahraman gönderilirse (B2); 3.Kahraman kendi kararı ile evinden yola çıkarsa (B3 ); 4. Felaket haberi yayılırsa ve buna karşılık kahraman yola çıkarsa (B4); 5. Kovulan kahraman uzaklara götürülürse (B5); 6.Ölüme mahkum edilen kahraman, gizlice serbest bırakılırsa (B6); 7. Acıyı dile getiren bir ağıt söylenirse (B7) (Propp, 1985,s. 44-45). Çözümlenen filmde Oz büyücüsü aranılan kişidir. Dorothy, hortuma kapılarak Oz diyarına gitmiştir. Kuzeyin iyi cadısı, Dorothy’e kendi evine dönmek için Oz büyücüsüne ihtiyacı olduğunu söylemektedir. Bu bağlamda gönderen kişi olarak kuzeyin iyi cadısı, arayıcı olarak da Dorothy görülmektedir (B2).

10. Arayıcı-Kahraman Eyleme Geçmeyi Kabul Eder Ya Da Eyleme Geçmeye Karar Verir (Tanımı: Karşıt Eylemin Başlangıcı, Simgesi: C)

Dorothy, komşuya köpeğini vermemek için evden kaçmaktadır (11’34”) sonrasında çıkan hortumda Oz diyarına gitmektedir. Daha sonra Dorothy, evine dönmek için Oz büyücüsünü aramaya koyulmaktadır. Bu iki aşamada Dorothy’nin eyleme geçtiği görülmektedir (34’00”).

11. Kahraman Evinden Ayrılır (Tanımı: Gidiş, Simgesi: ↑)

Dorothy, köpeğini korumak için evi terk etmektedir (11’34”). Bu aşamada kimse onu durdurmaz.

12. Kahraman Büyülü Bir Nesneyi Ya Da Yardımcıyı Edinmesini Sağlayan Bir Sınama, Bir Sorgulama, Bir Saldırı İle Karşılaşır (Tanımı: Bağışçının İlk İşlevi, Simgesi: D)

Dorothy, kuzeyin iyi cadısından yakut ayakkabıları almaktadır (18’22”). Bu ayakkabılar, cadı tarafından kötü kişilerin erişememesi için büyülenmişlerdir. Dorothy yola çıktığında önce beyinsiz korkulukla (34’00), sonra teneke adamla (41’00) daha sona da korkak aslanla (48’00) tanışmaktadır. Beyinsiz korkuluk, Dorothy’e hangi yöne gideceği konusunda yardımcı olmaktadır bunun karşılığında Dorothy, Oz büyücüsünden korkuluğa beyin isteyeeğini söylemektedir. Beyinsiz korkuluk ve Dorothy, Zümrüt Şehir’e giderken yolda teneke adamla karşılaşırlar. Teneke adam paslanmıştır. Dorothy ve korkuluk, teneke adama yardımcı olurlar bunun karşılığında onun arkadaşlığına sahip olurlar, teneke adam kalbe ihtiyacı oduğunu söyleyince Dorothy, Oz büyücüsünden onun için kalp isteyeceğini söyler. Batının kötü cadısı onların arkadaş olduğunu görünce onlara zarar vermeye çalışmaktadır. Kötü cadıdan kurtulan Dorothy ve arkadaşları yola devam ederler. Yolda karşılarına korkak aslan çıkar. Korkak aslandan arkadaşlarını koruyan Dorothy, Oz büyücüsünden aslan için cesaret isteyeceğini söylemektedir. V. Propp kitabında on çeşit sınama ve sorgulama türü yazmıştır. Bağışçının kahramanı sınamadan geçirmesi (D1); bağışçının kahramanı selamlaması ve ona sorular yöneltmesi (D2); ölmek üzere olan biri ya da bir ölü, kahramandan kendisine yardım etmesini istemesi (D3); bir tutsağın kahramandan kendisini kurtarmasını istemesi (D4); kahramana başvurularak aman dilenmesi (D5); birbirleriyle tartışan iki kişinin kahramandan ele geçirilen malın bölüşülmesini istemesi (D6); başka istekler (D7); düşman bir yaratığın kahramanı yok etmeye çalışması (D8); düşman bir yaratığın kahramanla dövüşmesi (D9); kahramana büyülü bir nesne gösterilmesi ve bir değiş-tokuş önerilmesi (D10) gibi. Çözümlenen “Oz Büyücüsü” filminde yardımcının işlevi (D4 ve D1) kodlu olandır ve yardımcının kahramanı selâmlaması, sınamadan geçirmesi ve ona sorular yöneltmesi şeklindedir.

13. Kahraman İleride Kendisine Bağışta Bulunacak (Yardımcı Olacak) Kişinin Eylemlerine Tepki Gösterir (Tanımı: Kahramanın Tepkisi, Simgesi: E)

V. Propp kitabında incelediği masallarda bağışçıya karşı yapılan on çeşit eylem sıralamıştır. Bunlar; kahraman sınamayı başarır ya da başaramaz (E1); kahraman bağışçının selamını alır ya da almaz (E2); kahraman ölüye yardım yapar ya da yapmaz (E3); kahraman tutsağı kurtarır (E4); kahraman kendisinden yardım isteyen hayvanı kurtarır (E5); kahraman bölüştürmeyi yapar ve tartışan kişileri uzlaştırır (E6); kahraman bir başka yardımda bulunur (E7); Kahraman düşmanın başvurduğu yolları ona çevirerek saldırılardan kurtulur (E8); kahraman düşman yaratığı yener ya da yenemez (E9); kahraman değiş-tokuş yapmayı kabul eder ama bağışçıya karşı büyülü nesnenin gücünü kullanır (E10) (Propp, 1985, s.50). Dorothy, korkuluğu asılı bulunduğu tahtadan (39’00”) ve teneke adamı paslarından kurtarmaktadır (41’00). Bu sebeple (E7) kodlu eylem, Dorothy, aslanı kendi yaptığı saldırıyla engellediği ve arkadaşlarını koruduğu için de (E8) kodlu eylem görülmektedir.

14. Büyülü Nesne Kahramana Verilir (Tanımı: Büyülü Nesnenin Alınması, Simgesi: F )

Kuzeyin iyi cadısı, Dorothy’i koruması için ona yakut ayakkabı vermektedir. Buradaki yakut ayakkabının alınması (F1) kodu ile belirtilmektedir.

15. Kahraman Aradığı Nesnenin Bulunduğu Yere Ulaştırılır, Kendisine Kılavuzluk Edilir Ya Da Yol Gösterilir (Tanımı: İki Krallık Arasında Yolculuk, Bir Kılavuz Eşliğinde Yolculuk, Simgesi: G )

Dorothy, Oz büyücüsünün onun isteklerini yerine getirebilmesi için batının kötü cadısının asasına ihtiyacı olduğunu öğrenir(1’.12’.00”). Korkuluk, teneke adam ve aslan eşliğinde kötü cadının kalesine doğru yola çıkılır. Bu yolculuk sırasında cadının adamları korkuluk, teneke adam ve aslanı döverler ve Dorothy’i kaçırırlar (1’.16.’00”). Arkadaşları, Dorothy’i kurtarmak için kaleye girerler, kötü cadı herkesi köşeye sıkıştırmıştır. Dorothy, cadının üstüne yanlışlıkla su döker ve cadı yok olur. Cadının asasını alan Dorothy hemen Oz büyücüsüne gider (1’.26’.00”).

16. Kahraman Ve Saldırgan (Kötü Kişi) Bir Çatışmada Karşı Karşıya Gelir (Tanımı: Çatışma, Simgesi: H )

Dorothy, arkadaşı korkuluğu korumak için cadının üstüne yanlışlıkla su atar (1’26’00”). Bu durum saldırgan ve kahramanın karşı karşıya gelmesi olarak görülmektedir.

Olay örgüsünün düğümlenmesi bölümünün simgeleri dizimsel olarak şu şekilde sıralanmaktadır: A15 a1 a2 B2 § C↑D1 D4 E7 E8 §G3 § F1 §H1§

Dorothy, köpeği Toto yardımıyla perdenin arkasına gizlenmiş olan Oz büyücüsünü bulur. Oz büyücüsünün aslında normal bir insan olduğu, dünyadan yanlışlıkla Oz diyarına geldiği ve geri dönemediği anlaşırlır. Oz büyücüsü yine de Dorothy ve arkadaşlarına yaptıkları bu macera için ödüller verir (1’. 29’.00”).

17. Kahraman Özel Bir İşaret Edinir (Tanımı: Özel İşaret, Simgesi: I )

Propp kitabında kahramanın bedeninde bir işaret oluşursa (I1), kahraman bir yüzük ya da mendil edinirse (I2), başka işaret biçimlerine (I3) demiştir (Propp, 1985, s.58). Bu bağlamda Dorothy’nin eve dönebilmesi için ayakkabılarının topuklarına üç kere vurup “evim gibisi yok” diye tekrar etmesi (I1) onun özel işareti olarak görülmektedir (1’. 39’. 00”).

18. Saldırgan Yenik Düşer (Tanımı: Zafer, Simgesi: J )

Dorothy, cadının kalesinde ona su fırlattığında cadı eriyip yok olur. Bu durum Dorothy ve arkadaşlarının zaferi olarak görülmektedir (J5) (1’. 26’. 00”).

19. Başlangıçtaki Kötülük Ya Da Eksiklik Giderilir (Tanımı: Giderme, Simgesi: K)

Bu işlev, olay örgüsünün düğümlendiği anda, kötülük ya da eksiklikle birlikte ikili bir bütün oluşturur (A), masal bu noktada en üst aşamasındadır (Propp, 1985,59). Çözümlenen filmde başlangıç noktasındaki kötülükte; saldırgan kurbanının köpeğine zarar verir (A15). Filmde, Dorothy ailesinden ayrıdır ve bunu düzeltmek için türlü maceralara atılmaktadır. Oz büyücüsünün ondan istediği asayı almak için cadıya türlü saldırılar gerçekleştirmektedir. Bu sebeple (k4) kodunun kullandığı görülmektedir.

20. Kahraman Geri Döner (Tanımı: Geri Dönüş, Simgesi: ↓)

Dorothy, kuzeyin iyi cadısının kendi ile ilgili söylediklerine ikna olur. Bu sebeple arkadaşlarıyla vedalaşır ve kendi ailesinin yanına geri döner (1’. 38’.00”).

21. Kahraman İzlenir (Tanımı: İzleme, Simgesi: Pr)

Dorothy ve arkadaşları, kötü cadı tarafından sürekli sihirli küreden izlenmekte ve Dorothy nereye gitse sihirli süpürgesiyle onu takip etmektedir (Pr1) (43’.00”).

22. Kahramanın Yardımına Koşulur ( Tanımı: Yardım, Simgesi: Rs)

Dorothy, cadının kalesinde esir düştüğünde arkadaşları onu kurtarmak için gelirler. O sırada Dorothy’nin öldürülmek için çok az zamanı kalmıştır bu sebeple bu kısımda kullanılan kod (Rs9)’dur.

23. Kahraman Kimliğini Gizleyerek Kendi Evine Döner Ya Da Bir Başka Ülkeye Gider (Tanımı: Kimliğini Gizleyerek Gelme, Simgesi: O)

Bu işleve masalda rastlanılmamıştır.

24. Düzmece Bir Kahraman Asılsız Savlar İleri Sürer (Tanımı: Asılsız Savlar, Simgesi: L)

Bu işleve masalda rastlanılmamıştır.

25. Kahramana Güç Bir İş Önerilir (Tanımı: Güç Bir İş, Simgesi: M)

Dorothy’nin istediklerini yapması karşılığında Oz büyücüsü, batının kötü cadısının asasını istemektedir (M)

26. Güç İş Yerine Getirilir (Tanımı: Güç İşi Yerine Getirme, Simgesi: N)

Oz büyücüsünün, Dorothy’den istediği asa geldiğinde Oz büyücüsü “şimdi gidip yarın gelin, bugün çok meşgulüm” diyerek onları geçiştirmeye çalışmaktadır. Çünkü bu görevin yerine getirilemeyeceğini düşünmektedir.

27. Kahraman Tanınır (Tanımı: Tanıma, Simgesi: Q)

Kahraman güç bir işi yerine getirmiş olması nedeniyle tanınır (Propp, 1985: 67). Dorothy asayı getirdiğinde tanınır (1’.28’.33”).

28. Düzmece Kahramanın, Saldırganın Ya Da Kötünün Gerçek Kimliği Ortaya Çıkar (Tanımı: Ortaya Çıkarma, Simgesi: Ex)

Batının kötü cadısı, Dorothy tarafından su ile öldürüldüğünde gerçek kahramanın Dorothy olduğunun farkına varan cadının adamları, Dorothy’e saygı gösterirler.

29. Kahraman Yeni Bir Görünüm Kazanır (Tanımı: Biçim Değiştirme, Simgesi: T)

Bu işleve masalda rastlanılmamıştır.

30. Düzmece Kahraman Ya Da Saldırgan Cezalandırılır (Tanımı: Cezalandırma, Simgesi: U)

Dorothy, hem insanlara eziyet eden doğunun kötü cadısını hem de kendine ve arkadaşlarına zorluk çıkaran batının kötü cadısını öldürerek cezalandırır. Bu bağlamda, cadılar cezalandırıldığı çin (U) kodu kullanılmaktadır.

Ortaya çıkarma bölümü dizimsel olarak şu şekilde sıralanmıştır: I1 J5 K4§ Pr§ Rs§ M§ N§ Q§ Ex§ U

31. Kahraman Evlenir Ve Tahta Çıkar (Tanımı: Evlenme, Simgesi: W0 ᴏ)

Oz büyücüsü adlı filmde evlenme ve tahta çıkma durumu yaşanmamaktadır. Ancak Dorothy’nin ailesinin yanına dönmesi sebebiyle ödüllendirme olarak bu durum görülmektedir.

Bu filmin dizimleniş biçimi (yapısı) şu şekildedir:

Başlangıç Durumu B3 γ δ§

Hazırlayıcı Bölüm ε ζ η θ1

Olay Örgüsünün Düğümlenmesi A15 a1 a2 B2 § C↑D1 D4 E7 E8 §G3 § F1 §H1§

Ortaya Çıkarma I1 J5 K4§ Pr§ Rs§ M§ N§ Q§ Ex§ U

Evlenme Ve Tahta Çıkma W3

“Oz Büyücüsü” filminin bütün işlevleri bir araya getirildiğinde aşağıdaki şema elde edilir:

B3 γ δ§ ε ζ η θ1 A15 a1 a2 B2 § C↑D1 D4 E7 E8 §G3 § F1 §H1§ I1 J5 K4§ Pr§ Rs§ M§ N§ Q§ Ex§ U W3

SONUÇ

Masallar, yapı olarak sinema ve tiyatro gibi alanlara göre farklılık göstermektedir. Buna karşılık, Victor Fleming’in 1939 yılında yönettiği “Oz Büyücüsü” adlı film, Vladimir Propp tarafından geliştirilen yaklaşımda ortaya çıkan işlevlerin büyük bir çoğunluğunu kapsamaktadır. Bu bağlamda izlenilen ve incelenen filmin masal biçimine uygun olduğu saptanmıştır. Filmin başından sonuna kadar büyülü nesne olarak yakut ayakkabılar görülmektedir. Ancak batının kötü cadısının, ayakkabılara dokunduğunda çarpılması haricinde ayakkabıların işlevsel özelliği görülmemektedir. Propp’un incelediği masallarda kötülerin cezalandırıldığı görülmektedir. Filmde de saldırgan karakter, ana karakterin onu yenmesiyle yok olmaktadır. Cezalandırma işlevi yerine getirilmiştir. Propp masal yapısında bir üçleme olması gerektiğinden bahsetmektedir lakin izlenilen filmde üç yardımcı karakterle tanışmak haricinde üçleme görülmemektedir.

Emine GÖRE